પહેલાં એક વાત સ્પષ્ટ: ઘરની કોઈ પણ ચકાસણી પ્રયોગશાળાની જગ્યા લઈ શકતી નથી. રસોડાની ચકાસણીથી તમને સંકેત મળે છે, પુરાવો નહીં. છતાં કડવો સ્વાદ, ચીકણી સપાટી અને ફિક્કો રંગ જેવી સામાન્ય ફરિયાદો આ જ ચકાસણીથી પકડાઈ જાય છે.
ભેળસેળ ખરેખર ક્યાં થાય છે?
- જૂનો માલ: ગયા સીઝનનો સ્ટોક, જેનું તેલ બગડી ગયું હોય, નવા તરીકે વેચવો.
- રંગ અને પૉલિશ: ચમક વધારવા સપાટી પર તેલ કે રંગ લગાવવો, ખાસ કરીને કિસમિસ અને ખજૂરમાં.
- મિશ્રણ: જુદા જુદા ગ્રેડ ભેળવીને એક જ નામે વેચવા, જેમ કે તૂટેલા કાજુ આખા સાથે.
- સરખા દેખાતા દાણા: બદામમાં કડવા દાણા કે જરદાળુની ગોટલી ભળી જવી.
ઘરે ૬ ચકાસણી
૧. સૂંઘો. તાજી બદામ, કાજુ અને અખરોટમાં હળવી મીઠી સુગંધ હોય છે. તીવ્ર, મીણ જેવી, રંગ જેવી કે કડવી ગંધનો અર્થ તેલ બગડી ગયું છે. અખરોટમાં આ સૌથી ઝડપથી થાય છે, કારણ કે તેમાં અસંતૃપ્ત ચરબી સૌથી વધુ હોય છે.
૨. એક દાણો ચાખો. બગડેલા તેલનો સ્વાદ કડવો, સૂકો અને થોડો રસાયણ જેવો હોય છે. અખરોટનો સામાન્ય "કડવાશ" ઘણીવાર જૂના માલનો સ્વાદ હોય છે.
૩. બદામમાં કડવો દાણો શોધો. મુઠ્ઠીભર બદામમાંથી થોડી ચાખો. એક પણ તીવ્ર કડવી નીકળે તો આખું પેક ન ખાઓ અને વેચનારને ફરિયાદ કરો.
૪. કિસમિસ પાણીમાં નાખો. અડધા કપ હૂંફાળા પાણીમાં એક ચમચી કિસમિસ પાંચ મિનિટ રાખો. પાણી ખૂબ ઘેરું કે વિચિત્ર રંગનું થાય તો સાવચેત રહો. આ સંકેત છે, પાકો પુરાવો નથી.
૫. ટિશ્યુ પેપર પર દબાવો. દરેક સૂકા મેવામાંથી થોડું તેલ નીકળે જ છે, એટલે હળવો ડાઘ ચિંતાનો વિષય નથી. તીવ્ર ગંધ સાથે ઘેરો ડાઘ હોય તો માલ જૂનો કે તેલથી પૉલિશ કરેલો હોઈ શકે.
૬. કાજુ ગણો. ૧૦૦ ગ્રામ તોળીને દાણા ગણો અને પેકના ગ્રેડ સાથે મેળવો.
આ ચકાસણીની મર્યાદા
ઘરે તમે જંતુનાશકના અવશેષ, ભારે ધાતુ, અફલાટોક્સિન કે સલ્ફર ડાયૉક્સાઇડનું પ્રમાણ ચકાસી શકતા નથી. તે માટે પ્રયોગશાળાનો અહેવાલ જોઈએ. એટલે સૌથી ઠોસ સુરક્ષા વેચનારની પારદર્શકતા છે.
ખરીદતી વખતે પેક પર શું જોવું
- FSSAI લાઇસન્સ નંબર: ૧૪ અંકનો નંબર, જે FSSAI ની વેબસાઇટ પર ચકાસી શકાય.
- પેકિંગની તારીખ અને બેચ નંબર: તારીખ ન હોય તો માલની ઉંમર ખબર પડતી નથી.
- ગ્રેડ અને મૂળ સ્થળ: "કાજુ W160, મેંગલોર" જેવી સ્પષ્ટ વિગત, જેમ અમારા કાજુ જમ્બો ૨૫૦ ગ્રામ ના પેક પર છે.
- સીલ: ફાટેલા કે ઢીલા સીલવાળું પેક ન લો.
- ખૂબ ઓછો ભાવ: બદામ-કાજુના ભાવની એક મર્યાદા હોય છે. તેનાથી ખૂબ નીચેનો ભાવ ઘણીવાર જૂના કે નીચા ગ્રેડના માલનો હોય છે.
અવારનવાર પુછાતા પ્રશ્નો
શું બજારમાં પ્લાસ્ટિકના નકલી ડ્રાય ફ્રૂટ્સ મળે છે? સામાન્ય રીતે નહીં. મોટા ભાગની ફરિયાદો જૂના માલ, ગ્રેડમાં ફેરફાર અને સપાટીની પૉલિશ અંગે હોય છે, કૃત્રિમ માલ અંગે નહીં.
ભેળસેળ પકડવાની સૌથી પાકી ચકાસણી કઈ? પ્રયોગશાળાનો બેચ અહેવાલ. ઘરની ચકાસણી ફક્ત સંકેત આપે છે.
કિસમિસનો રંગ છૂટવો શું હંમેશા ભેળસેળ છે? ના. થોડો કુદરતી રંગ છૂટી શકે. ખૂબ ઘેરા કે અલગ રંગનું પાણી સાવચેત થવાનો સંકેત છે.
ખરાબ પેક મળે તો શું કરવું? બેચ નંબર અને પેકનો ફોટો લઈને વેચનાર પાસે રિફંડ કે બદલવાની માંગ કરો. શંકા હોય તો ન ખાઓ.
ભેળસેળ પકડવાનો સૌથી સસ્તો રસ્તો: તારીખ, ગ્રેડ અને લાઇસન્સ નંબર જોઈને ખરીદવું.